در حالی که عملیات نظامی علیه ایران وارد دومین ماه خود شده، تمرکز حملات بهطور محسوسی به سمت زیرساختهای اقتصادی، بهویژه صنایع غذایی، دارویی و فولادی تغییر کرده است؛ روندی که به باور برخی تحلیلگران میتواند زنجیره تأمین کالاهای حیاتی را مختل کرده و تورم را از یک پدیده صرفاً پولی به «تورم ناشی از نایابی» تبدیل کند. محسن ایلچی، تحلیلگر ارشد اقتصادی، معتقد است در چنین شرایطی ابزارهای متعارف سیاست پولی کارایی خود را از دست میدهند و در صورت تداوم این روند، اقتصاد ایران با سرعت بیشتری به سمت رکود تورمی حرکت خواهد کرد.
محسن ایلچی
تحلیلگر ارشد اقتصادی
عملیات نظامی علیه ایران در شرایطی وارد دومین ماه خود شده است که تمامی نشانههای میدانی گواه بر آن دارد که بانک اهداف مورد حمله، به طور جدی تغییر کرده و ویرانی زیرساختهای اقتصادی کشور در اولویت قرار گرفته است.
بررسی اکثر اهداف زیرساختی که مورد یورش قرار گرفته، گویای آن است که آغازگر جنگ، به دنبال انهدام پایدار زنجیره تأمین لجستیک غذایی و دارویی کشور است؛ به طوری که با ایجاد کمیابی و نایابی مایحتاج حیاتی، زمینه آنومی اجتماعی و گسست عمیق میان دو سمت عرضه و تقاضا در بازار، به ویژه در حوزه کالاهای مصرفی پرتقاضا، به وجود بیاورد.
ضروریات حوزه عمومی؛ هدف اصلی حملات
بدون کندوکاو عمیق در سطح ویرانی صنایع دارویی، پتروشیمی و فولاد، میتوان به این نتیجه رسید که آمریکا و اسرائیل در انتخاب اهداف، ضروریات حوزه عمومی را نشانه رفتهاند.
خطای بزرگی به نام «اطلاعرسانی مازاد»
متأسفانه بعد از انهدام هر هدف حیاتی در داخل، مسئولان به دلیل نگرانی از حس نایابی و کمیابی یا شکلگیری شوک تقاضا؛ شروع به ارائه اطلاعات مازاد درباره هدف کرده و بیان کردهاند: «ای مردم، نگران نباشید، فلان زیرساخت همچنان هست!» این شیوه اطلاعرسانی ناشیانه، به مثابه ارسال سیگنال یا گرای مجدد درباره هدف جدید است که همچنان ادامه دارد.
سیاستگذاران اقتصادی و برآورد خلاهای بازار
حال این سؤال وجود دارد که در شرایط کنونی، سیاستگذاران اقتصادی کشور چه برآوردی از خلاهای ناشی از خروج محصولات واحدها از بازار دارند.
تورم سهماهه پیشرو؛ درگیر اثرات پولی گذشته
در وهله اول باید گفت که تغییرات نرخ تورم در سه ماه پیشرو (سهماهه بهار)، تابع تمام عوامل پولی یا اقدامات مالی و بودجهای است که دولت از گذشته آن را اتخاذ و اجرا کرده است.
بررسی آخرین گزارش مرکز آمار ایران نشانگر این است که نرخ تورم در آستانه حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، در یک روند صعودی-تاریخی و بیسابقه قرار داشته است: حدود ۷۲ درصد؛ و هسته مذاب تورم یعنی کالاهای مصرفی حدود ۱۱۲ درصد.
سه پرسش کلیدی درباره تورم
۱- آیا روند افزایش نرخ تورم نسبت به گذشته شتاب بیشتری میگیرد؟
۲- آیا تورم آتی همچنان ماهیت پولی دارد؟
۳- ابزار سیاستگذار برای مهار تورم چیست؟
تورم پولی رو به تشدید؛ احتمال سهرقمی شدن مصرفیها
در پاسخ به سؤال اول، باید گفت که همچنان نرخ تورم با منشأ پولی، به دلیل خلق «پول برونزا» توسط بانک مرکزی، شتابان افزایش خواهد یافت.
چنانچه سهرقمی شدن نرخ تورم کالاهای مصرفی دور از انتظار نیست.
ریزش تقاضا و حذف تدریجی کالاهای غیراساسی از سبد مصرف
بعید نیست که تورم گروههایی مانند مسکن، حملونقل، آموزش و… از تورم مواد مصرفی جا بماند، زیرا در شرایط جنگ کالاهای غیرضروری به تدریج از سبد مصرف حذف میشوند.
افزایش وزن خوراکیها و دارو در تورم؛ پیام مهم به سیاستگذار
اثر وزنی خوراکیها، آشامیدنیها و مجموعه بهداشت و دارو در محاسبه تورم افزایش خواهد یافت.
کالابرگ؛ چرا اثر واقعی آن صفر شد؟
با رشد بیامان قیمتها، اثر واقعی کالابرگ به سمت صفر میل کرده و مطلوبیت خانوار کاهش یافته است.
قدرت خرید یارانهبگیران همگام با تورم رشد نمیکند و سمت تقاضا قادر به بازیابی توان خود نیست.
فروپاشی تعادل درآمد-هزینه خانوار
کاهش درآمد، رکود بازارها و افزایش بیکاری باعث شده است که شکاف درآمدی خانوارها به سرعت افزایش یابد.
حمله به زیرساختهای درمان و صنعت؛ آغاز تورم غیرپولی
در پاسخ به سؤال دوم، حمله به حدود ۳۶۰ مرکز درمانی و بخشی از پتروشیمیها و فولاد، نشان میدهد زنجیره تأمین غذایی و دارویی در آستانه انسداد است.
کمیابی و نایابی؛ تغییر ماهیت تورم از پولی به کالایی
کاهش عرضه باعث کمیابی و سپس نایابی میشود و تورم به سمت ماهیت غیرپولی میرود؛ تورمی که با ابزارهای پولی قابل مهار نیست.
تورم وارداتی؛ شوک جهانی غذا و انرژی
افزایش قیمت انرژی و جنگ خلیج فارس تورم جهانی را تشدید کرده است.
گزارش رویترز:
گندم ۴.۳٪
روغن نباتی ۵.۱٪
شکر ۷.۲٪
IMF: «کنترل تورم دیگر صرفاً مسئله پولی نیست؛ یک چالش بودجهای و اجتماعی است.»
کشورهای جنگزده؛ بیشترین آسیبپذیران تورم غیرپولی
ایران به دلیل حملات نظامی و محدودیت واردات، با سرعت بیشتری در معرض تورم کالایی قرار میگیرد.
سیاست پولی؛ فاقد ابزار کنترل تورم غیرپولی
ماشین چاپ پول و تزریق یارانه، به هیچوجه قادر به کنترل تورم غیرپولی پیشرو نیست.
هشدار به سیاستگذار؛ ساختار علّی تورم تغییر کرده است
سیاستگذار باید فوراً تغییر ماهیت تورم، اثرات تشدیدکننده اقدامات قبلی و تهدید اعتبار خود را درک کند.
تابآوری خانوار پایینتر از همیشه
خانوارها به شدت آسیبپذیر شدهاند و پایداری آنها تابع طول جنگ است.
اقدامات دولت؛ مفید اما ناکافی
شتاب در ترخیص کالا، تسهیل واردات و کالابرگ مفید بوده، اما برای تقویت عرضه کافی نیست.
خطر رکود تورمی نزدیک است
تورم غیرپولی همراه با فشار هزینه، اقتصاد را با سرعت بیشتر به سمت رکود تورمی خواهد برد.
در این باره باز هم خواهم نوشت.
نظرات :
شما می توانید اولین نفری باشید که برای این مطلب نظر می دهید.