درباره سه اثر پایدار جنگ خاورمیانه بر اقتصاد جهان

بورس24 : امروز در آغاز معاملات هفته در بازارهای جهان بازارها نسبتا آرام بوده اند و این آرامش حاصل تعطیلی بازارهای آمریکا به مناسبت روز کارگر، منتشر نشدن داده های مهم از اقتصادهای بزرگ، آرامش نسبی در خاورمیانه و رویکرد انتظار در سرمایه گذاران است.

نوسان قیمت نفت امروز محدود بوده و قیمت نفت برنت در سطح 97 دلار نوسان کرد. قیمت طلا کمی کاهش یافته و در محدوده 4460 دلار قرار داشت. نوسان ارزش دلار در برابر یورو و پوند نیز اندک بود اما قیمت فلزات پایه رشد کرد و قیمت هر تن مس در بورس لندن به بالاتر از 14500 دلار رسید.

هشت ماه از شروع سال جاری میلادی و شش ماه از شروع جنگ در خاورمیانه گذشته و شاهد اثرگذاری این جنگ بر اقتصاد جهان هستیم البته شوک به اقتصاد جهان وارد نشده زیرا هم آمریکا و هم قدرت های بزرگ دیگر نظیر چین برای این تحولات از پیش آماده شده بودند و نیز رشد قیمت نفت شدید نبوده است.

یک سوال مهم این است که تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد جهان به چه شکل بوده است؟ در مطلب حاضر به سه شیوه تاثیرگذاری این جنگ بر اقتصاد جهان اشاره می کنیم.

در ایالات متحده رشد قیمت بنزین و گازوییل سبب افزایش هزینه زندگی مردم شده و نیز فشارهای تورمی در حال افزایش است. شاید بانک مرکزی در نشست های آینده خود نرخ های بهره را بالا ببرد و این به زیان اقتصاد جهان و اقتصاد آمریکا خواهد بود. اما اگر ایران و آمریکا به یک توافق دست یابند قیمت نفت کاهش می یابد و شرایط در آمریکا پس از مدتی به حالت عادی باز خواهد گشت. اما در سطح جهان برخی تحولات که در اثر جنگ خاورمیانه رخ داده اند ماندگار خواهند بود. در زیر به سه مورد اشاره می کنیم.

تحول در تنگه هرمز

قبل از جنگ، عبور و مرور کشتی ها و تفتکش ها با هر پرچم از این تنگه آزاد بود و با توجه به اهمیت کشورهای حاشیه خلیج فارس آرامش در این منطقه بسیار حیاتی است. حالا وضعیت بکلی تغییر کرده یعنی ایران مدعی است باید بر این تنگه کنترل اعمال کند و شاهد ناامنی گسترده در خلیج فارس و دریای عمان هستیم. بویژه کاهش صادرات نفت از این منطقه اثرات بزرگ بر اقتصادهای منطقه و اقتصاد جهان دارد.

برخی تحلیلگران معتقدند وضعیت تنگه هرمز دیگر به حالت قبل از شروع جنگ باز نخواهد گشت یعنی ایران به شکلی بر تنگه کنترل خواهد داشت و از عبور کشتی ها درآمد کسب خواهد کرد. این نگرانی وجود دارد که در صورت تحقق این سناریو، دیگر کشورها در مناطق دیگر جهان از عبور کشتی ها از تنگه ها و آبراه های کنار خود عوارض بگیرند.

تغییر جایگاه چین در بازار انرژی

جنگ خاورمیانه سبب شد چین جایگاه خود به عنوان قدرتمندترین بازیگر در بازار نفت را تثبیت کند. چین نفت زیادی تولید نمی کند اما طی دوره جنگ در خاورمیانه این کشور با مدیریت تقاضای خود اثرات بزرگ بر قیمت ها داشت. چین خرید نفت را کاهش داد و از ذخایر عطیم خود برداشت کرد و به همین دلیل قیمت نفت به شدت بالا نرفت. واردات نفت چین 5 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. چین بزرگ ترین واردکننده نفت در جهان است.

در آینده چین مجبور است ذخایر خود را بالا ببرد و این به معنای رشد تقاضاست اما تغییراتی در رفتار مصرف کنندگان چینی رخ داده که پایدار خواهد بود. برای مثال استفاده از خودروهای برقی در بزرگراه های چین به شدت افزایش یافته است. از سوی دیگر برای تولید برق، سوخت نفت و گاز به سرعت با زغالسنگ جایگزین شد و این یک تاب آوری چشمگیر در برابر شوک های نفتی محسوب می شود.

افزایش تولید نفت خارج از خاورمیانه

سومین تغییر بزرگ که در اثر جنگ خاورمیانه در اقتصاد جهان رخ داده و ماندگار است رشد تولید نفت در دیگر مناطق جهان است. در ماه های اخیر آمریکا، برزیل، کانادا، نروژ و .. تولید نفت خود را صدها هزار بشکه بالا برده اند و این یعنی جهان در برابر کاهش ناگهانی چند میلیون بشکه از تولید نفت دچار شوک نمی شود. نه تنها مصرف کنندگان بزرگ دارای ذخایر بزرگ نفت هستند بلکه در دوران های بحرانی رشد تولید می تواند تاثیر بحران را کم کند.

انتظار می رود تولید این کشورها حتی پس از جنگ در سطوح افزایش یافته کنونی باقی بماند. خریداران نفت شاهد بوده اند که خاورمیانه یک منبع قابل اتکا نیست و باید از منابع مطمئن نفت خرید. اساسا بازار جهانی نفت در اثر جنگ خاورمیانه دگرگون شده است.

و نکته مهم دیگر این است که صادرکنندگان نفت در خاورمیانه در حال ایجاد راه های جدید برای صادر کردن نفت خود هستند طوری که آسیب پذیری کمتری در برابر تحولات ژئوپلیتیک در خلیج فارس و تنگه هرمز داشته باشند. انتظار می رود کشورهای یاد شده خطوط لوله جدید با ظرفیت بالا برای انتقال نفت و گاز از راه هایی خارج از خلیج فارس احداث کنند. این نیز یک تحول ماندگار است.