سعودیها که در حالی به رهبری جهان عرب رسیدهاند که رقبای دیرینهشان عراق و سوریه در هرجومرج فرو رفته و مصر دچار افول اقتصادی شده است، محرک اصلی این تغییر بودهاند. سعودیها اکنون از پیوستن به توافق ابراهیم عبور کرده و به انتقاد از رفتار اسرائیل نسبت به فلسطینیان بازگشتهاند. به نظر میرسد سه واقعیت بر تغییر رویکرد عربستان اثر گذاشته است.
بورس24 : «والتر راسل مید»، ستون نویس مشهور وال استریت ژورنال نوشت: در برابر هر مطالبهای، پاسخ تهران یکسان است: «نه». نه به پایان برنامه هستهای، نه به محدودیت در تولید موشکهای بالستیک، نه به کاهش موضع سخت در قبال اسرائیل، و نه به قطع حمایت از آنچه از شبکه نیروهای نیابتیاش باقی مانده است.
بنبست تهران و واشنگتن در سایه تنشهای منطقهای
از سوی دیگر، نه ایران و نه دولت ترامپ در این مقطع خواهان جنگ نیستند، بنابراین گفتوگوها ادامه دارد. رئیسجمهور دونالد ترامپ همچنان غیرقابل پیشبینی است و هیچکس نمیداند گام بعدی چه خواهد بود.
اما در حالی که بنبست با ایران ادامه دارد، سایر بخشهای خاورمیانه همچنان در حال تحولاند. ائتلافی سست از قدرتهای سنی شامل ترکیه، پاکستان، قطر، مصر و عربستان سعودی برای پر کردن خلأ ایجادشده پس از سقوط متحدان ایران در لبنان و سوریه همکاری میکنند. قدرتمندترین شریک منطقهای اسرائیل، یعنی امارات متحده عربی، تا حد زیادی در جهان عرب و مسلمان منزوی شده است. قطر، قویترین دوست و متحد حماس، بار دیگر در قلب دیپلماسی منطقهای قرار گرفته است.
نقش محوری عربستان و فاصله گرفتن از اسرائیل
سعودیها که در حالی به رهبری جهان عرب رسیدهاند که رقبای دیرینهشان عراق و سوریه در هرجومرج فرو رفته و مصر دچار افول اقتصادی شده است، محرک اصلی این تغییر بودهاند. سعودیها اکنون از پیوستن به توافق ابراهیم عبور کرده و به انتقاد از رفتار اسرائیل نسبت به فلسطینیان بازگشتهاند.
به نظر میرسد سه واقعیت بر تغییر رویکرد عربستان اثر گذاشته است. نخست، آسیب اسرائیل به ایران نگرانیهای سعودی درباره تلآویو را افزایش داد، در حالی که نگرانی ریاض از تهران کاهش یافت. با وجود جمعیت اندک، توانایی اسرائیل برای ضربه زدن در فواصل دور، روابط نزدیک اما پیچیده آن با دولت ترامپ، و واکنش قاطعش به حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، همسایگانش بهویژه ریاض را نگران کرد. یورش به رهبران حماس در دوحه، پایتخت قطر، بهویژه نگرانکننده بود و نشان داد اسرائیل میتواند عملیات نظامی را در کشورهای خلیج فارس نیز انجام دهد.
ملاحظات داخلی، رقابت عربی و شکلگیری ائتلاف سنی
دوم، چرخش عربستان از مسیر توافقهای ابراهیم در زمانی رخ میدهد که سعودی در حال آماده شدن برای کاهش یا کنار گذاشتن چندین پروژه بزرگ است. طرح یک آسمانخراش در مرکز ریاض که قرار بود به اندازهای بزرگ باشد که ۲۰ برج مثل امپایر استیت نیویورک را در خود جای دهد، متوقف شدهاند. همچنین، برنامههای ابرشهر نئوم، که بهعنوان جاهطلبانهترین پروژه طراحی شهری جهان معرفی شده بود، کوچکتر شدهاند. با کمجاذبهتر شدن دستور کار مدرنسازی، رهبران سعودی — مانند بسیاری از همتایانشان در دیگر کشورها — به دنبال جلب حمایت در میان محافظهکاران اجتماعی و مذهبی هستند.
سوم، فاصله گرفتن از اسرائیل راهی برای عربستان است تا روابط پرتنش خود با امارات را اصلاح کند. امارات پیشگام نزدیکی سریع با اسرائیل بود و در مکانهایی مانند سومالیلند با دولت یهود همکاری کرده است. با تشدید جنگ در غزه، این مسیر در منطقه محبوبیت کمتری یافت. فاصله گرفتن از اسرائیل به سعودیها امکان میدهد اماراتِ منزوی را تنها بگذارند در پذیرش آنچه بسیاری در منطقه آن را رفتاری منفور میدانند.
سعودیها و دیگر اعراب اشتیاق کمتری به عادیسازی روابط نشان دادهاند.
بسیاری در اسرائیل و ایالات متحده امیدوار بودند تمرکز عمیقتر کشورهای عربی بر پروژههای مدرنسازی اقتصادی سرانجام به ادغام اسرائیل در منطقه بینجامد. دستاوردهای اقتصادی و فناورانه اسرائیل، و نیز چشمانداز دسترسی آسانتر به فناوری و اعتماد آمریکایی، میتوانست کشورهای عربی خواهان توسعه و نوسازی را جذب کند. در جناح راست اسرائیل، بسیاری امید داشتند که تمایل عربها به عادیسازی بتواند تلاشهای فزاینده برای گسترش و تعمیق شهرکسازیهای اسرائیل در کرانه باختری را تحمل کند.
این استدلالها هنوز وزن دارند، اما در حال حاضر کمتر از آنچه اسرائیلیها میخواهند اثرگذارند. بخشی از این وضعیت به این دلیل است که برخی کشورهای عربی دریافتهاند دسترسی به فناوری و تسلیحات را میتوان بهسرعت با دوستان و اعضای خانواده در حلقه ترامپ مذاکره کرد، فارغ از اینکه اسرائیل چه میاندیشد. همچنین به این دلیل است که بسیاری از عربها اکنون باور دارند ثبات منطقهای بیش از آنکه توسط تحرکات تهران تهدید شود، از مقاومت اسرائیل در برابر ایده تشکیل یک کشور فلسطینی — حتی بهعنوان چشماندازی دور — در خطر است.
این ائتلاف سنیِ غیرمستحکم شامل عربستان سعودی، ترکیه، مصر، قطر، سوریه و پاکستان است و رقابت میان اعضای آن شدید باقی مانده است. اما تا زمانی که این همگرایی ادامه یابد، دیپلماسی منطقهای اسرائیل برای پیشبرد ادغام تنها دولت یهودی جهان در خاورمیانه با دشواری روبهرو خواهد بود.
نظرات :
شما می توانید اولین نفری باشید که برای این مطلب نظر می دهید.