از پول تا طلا، تملت در جستجوی بازتعریف «تأمین»

ندا فتاحی – بورس24 : در هزارتوی پیچیده بازارهای مالی ایران، جایی که نوآوری گاه نقابی بر سنت است و سرعت، رقیب دقت؛ «تأمین سرمایه بانک ملت» در قامت «تملت»، سعی در گشودن گره‌های کور تأمین مالی دارد. از تلفیق متناقض پول و سرمایه تا تولد «طلای زرین» در عصر دیجیتال به طوری که این بار راهی جز «تأمین» پیموده خواهد شد؟

از سوی دیگر، فضا سیال است؛ ریسک پول و سرمایه، در فضای جنگی به هم تنیده‌اند و «تأمین سرمایه بانک ملت» در این تلاطم، با ابزارهایی چون «تأمین مالی جمعی» و صندوق طلای «زرین»، خواهان سکان‌داری رویکردی نو شده است. بر همین اساس بورس24 گفتگویی با افشار سرکانیان انجام داد که در ادامه می خوانید:

چالش اصلی امروزه بازار پول و سرمایه کشور چیست؟

یکی از چالش‌های جدی امروز اقتصاد ایران، عدم بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌ها و ابزارهای موجود در هر دو بازار پول و سرمایه است. متأسفانه این دو بخش هنوز به شکل کامل هماهنگ نشده و روند فعالیت آن‌ها عمدتاً موازی و گاه مجزا از هم است.

به بیان دیگر، هنوز نتوانسته‌ایم یک مدل تلفیقی و هم‌افزا تعریف کنیم تا نظام بانکی و بازار سرمایه بتوانند در کنار یکدیگر و نه در رقابت، در تأمین مالی و هدایت نقدینگی کشور ایفای نقش کنند. در چنین شرایطی هزینه تأمین مالی بالا و کارایی منابع پایین می‌ماند.

در حوزه ابزارهای نوین، شرکت تأمین سرمایه بانک ملت چه گام‌هایی برداشته است؟

در مهم‌ترین اقدام، توسعه ابزار «تأمین مالی جمعی (Crowdfunding)» را در دستور کار قرار دادیم. این ابزار به‌ویژه برای تأمین مالی بنگاه‌های کوچک و متوسط بسیار کارآمد است، چراکه فرآیند آن نسبت به اوراق بزرگ بازار سرمایه کوتاه‌تر، سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر به شمار می رود.

همچنین و تا امروز کمیته تخصصی تأمین مالی جمعی در شرکت تأمین سرمایه بانک ملت بیش از ۴۰ طرح تأمین مالی جمعی را بررسی و تأیید کرده که در مراحل نهایی انتشار قرار دارند.

هدف ما این است که با همکاری بانک ملت و واحدهای تولیدی، به‌ویژه در بخش صنعت، شرایطی فراهم کنیم تا این ابزار بتواند به شکلی مؤثر جایگزین تسهیلات پرهزینه بانکی شود.

آیا چالش‌های فقهی یا اجرایی خاصی در این مسیر وجود داشت؟

بله، یکی از چالش‌های مهم، موضوع «ضمانت‌ها و مبانی فقهی» است.

برای نمونه، در برخی مدل‌ها متقاضی باید جهت تضمین پرداخت‌ها مبلغی را به‌عنوان هزینه مالی (حدود ۲۰٪ از مبلغ موردتضمین) بپردازد. طبیعی است که این موضوع هزینه تمام‌شده را بالا می‌برد و عملاً ایده اولیه ابزار را از صرفه خارج می‌کند.

به همین دلیل، ما فرمت جدیدی طراحی کردیم که هم با مبانی شرعی سازگار باشد و هم از نظر مالی توجیه‌پذیر. نتیجه آن قراردادهای ضمانتی جدیدی است تا هماهنگ با قوانین بانکی و شرع، برای توسعه ابزارهای نوین آماده باشد.

به نظر می‌رسد، تملت در زمینه نرخ‌های تأمین مالی نیز رویکرد متفاوتی داشته در این مورد توضیح دهید؟

 درست است. ما معتقدیم نهادهای بزرگ باید در جهت تعدیل نرخ‌های تأمین مالی و حمایت از تولید نقش فعالی داشته باشند. نخستین طرح تأمین مالی جمعی ما با نرخ ۳۹ درصد منتشر شد، که در آن زمان پایین‌ترین نرخ موجود در بازار بود.

اعتقاد دارم اگر بنگاه‌های بزرگ و نهادهای مالی معتبر در مسیر متوازن‌سازی نرخ‌ها گام بردارند، هم تولیدکنندگان منتفع خواهند شد و هم سرمایه‌گذاران اعتماد بیشتری پیدا می‌کنند.

با تکیه بر برند معتبر بانک ملت و ضمانت‌های ارائه‌شده، استقبال سرمایه‌گذاران از این طرح‌ها بسیار گسترده و فراتر از انتظار بود.

صندوق سرمایه‌گذاری طلای «زرین ملت» هم از اقدامات مهم این نهاد است. کمی تشریح کنید؟

درست است. ما تا مدت‌ها تنها شرکت تأمین سرمایه‌ای بودیم که صندوق طلا نداشتیم. علت هم محدودیت‌های مقرراتی بانک مرکزی بود. اما بعد از مذاکرات متعدد با بانک مرکزی و سازمان بورس، در بهمن‌ماه سال گذشته مجوز تأسیس صندوق طلای زرین ملت را با ساختار صدور و ابطالی (Open-End) دریافت کردیم.

این صندوق نخستین صندوق طلا با این ساختار در شبکه بانکی کشور  بوده و ویژگی مهم آن، ترکیب ظرفیت‌های بازار سرمایه و شبکه بانکی است.

این صندوق چه تمایزی با صندوق‌های قابل معامله (ETF) دارد؟

صندوق‌های صدور و ابطالی، برخلاف ETFها، توسط مدیران حرفه‌ای اداره می‌شوند و تمرکز بیشتری بر حفظ منافع سرمایه‌گذاران دارند. مهم‌تر اینکه در این نوع صندوق‌ها، فرآیند سرمایه‌گذاری برای عموم مردم ساده‌تر است.

ما برای نخستین‌بار امکان خرید واحدهای صندوق طلا را در شبکه بانکی نیز فراهم کردیم. بدین ترتیب نه‌تنها فعالان بورس (حدود ۱.۴ تا ۱.۶ میلیون نفر)، بلکه سپرده‌گذاران بانکی هم می‌توانند از این فرصت استفاده کنند.

فقط در بانک ملت بیش از ۴۰ میلیون سپرده‌گذار وجود دارد و این جامعه هدف، امکان رشد بسیار بالایی برای صندوق فراهم می‌کند.

عملکرد اولیه «طلای زرین ملت» چگونه بوده است؟

بسیار فراتر از انتظار. پذیره‌نویسی صندوق با استقبال چشمگیر بازار روبه‌رو شد و از نیمه نخست اسفندماه فعالیت خود را آغاز کرد.

بازدهی صندوق تا این لحظه حدود ۷۸ درصد بوده و در میان صندوق‌های مشابه بازار، تنها صندوق دارای بازدهی مثبت محسوب می‌شود.

دو اتفاق مثبت کلیدی داشتیم:

۱. سود از روز نخست پذیره‌نویسی به سرمایه‌گذاران تعلق گرفت، با پشتیبانی بانک ملت.

۲. خریدهای هوشمندانه در بازار جهانی و داخلی طلا در زمان مناسب انجام شد.

این دو عامل موجب شد بازدهی صندوق از همان ابتدا مثبت و پایدار بماند.

مأموریت آینده این صندوق چیست؟

هدف، تبدیل صندوق طلای زرین ملت به یک دارایی مولد است، نه صرفاً ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه.

به بیان دقیق‌تر، می‌خواهیم از منابع جمع‌آوری‌شده در صندوق، در چارچوب ضوابط بازار پول و سرمایه، برای تأمین مالی پروژه‌ها و صنایع تولیدی نیز استفاده کنیم.

به باور من، حبس نقدینگی کشور در طلا محصولی برای تولید ارزش افزوده نیست؛ لذا تلاش ما این است که این سرمایه‌ها به جریان تأمین مالی تولید بازگردد.

آیا برنامه‌ای برای ابزارهای ارزی هم دارید؟

بله، به‌تازگی موفق شدیم مجوز اولیه برای انتشار اوراق و ابزارهای ارزی را دریافت کنیم.

با توجه به پوزیشن ارزی مثبت بانک ملت و سابقه این شرکت در انتشار اوراق مرابحه ارزی، برنامه داریم در آینده صندوق‌ها یا اوراق مبتنی بر ارز ایجاد کنیم.

منابع این ابزارها می‌تواند از سرمایه‌گذاری‌های ارزی یا منابع ارزی بانک ملت تأمین شود و برای پروژه‌های دارای بازده ارزی مورد استفاده قرار گیرد.

در پایان، ارزیابی شما از وضعیت فعلی تأمین مالی جمعی چیست؟

تا امروز در کل بازار بیش از ۱۷ تا ۱۸ همت از طریق تأمین مالی جمعی جذب شده است؛ اما باید بگویم تمرکز بازار بیشتر بر کمیت بوده تا کیفیت.

به نظر من، آینده پایدار تأمین مالی جمعی در گرو نظارت دقیق بر عملکرد ارکان آن است.

اگر منابع جمع‌آوری‌شده واقعاً در همان پروژه اعلام‌شده هزینه شود، اعتماد مردم تثبیت می‌شود. اما هرگونه انحراف از هدف، به اعتبار این روش لطمه می‌زند.

ما در تملت تأکید جدی داریم که هر طرح، از زمان جذب تا خاتمه، به‌دقت رصد و کنترل شود تا این ابزار بتواند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد پیدا کند.