سفر پزشکیان به قم بیش از آنکه رنگوبوی تشریفاتی داشته باشد، تلاشی سیاسی برای محافظت از تفاهمنامه اسلامآباد بود. تلاشی برای آنکه این توافق علاوه بر پشتوانه دیپلماتیک از حمایت نهادهای ذینفوذ و اثرگذار داخلی نیز برخوردار شود.
بورس24 : روزنامه سازندگی در مطلبی با عنوان «حمایت قم از توافق» نوشت:
هرچه زمان میگذرد، بیشتر روشن میشود که ترک مخاصمه با آمریکا تصمیمی بسیار دشوار بوده که مخالفان قدرتمندی در لایههای درونی قدرت دارد. مخالفان با بهرهگیری از ابزارهای سیاسی، اقتصادی و رسانهای، میتوانند در مسیر توافق اخلال جدی ایجاد کنند. اگر تا پیش از این تنها حدس میزدیم، جریانهایی در برابر تفاهمنامه اسلامآباد ایستادهاند سخنان اخیر رئیسجمهور در محضر مراجع تقلید نشان داد که این مخالفتها جدیتر از یک گمانهزنی سیاسی است و مخالفان، سخت درصدد برهم زدن تفاهمنامه هستند.
رئیسجمهور در سفر به قم و در دیدار با مراجع تقلید نسبت به آینده تفاهمنامه اسلامآباد و مخاطرات پیش روی آن ابراز نگرانی کرد. بهطور مشخص، مسعود پزشکیان در دیدار با آیتالله مکارمشیرازی صریحاً هشدار داد که برخی جریانها در داخل و خارج میکوشند، روند توافق اخیر را مختل کنند.
سفر مسعود پزشکیان به قم را چنانکه ناظران اعتقاد دارند، نمیتوان صرفاً در چارچوب دیدارهای معمول روسایجمهور با مراجع تقلید تحلیل کرد. این سفر بیش از آنکه رنگوبوی تشریفاتی داشته باشد، تلاشی سیاسی برای محافظت از تفاهمنامه اسلامآباد بود. تلاشی برای آنکه این توافق علاوه بر پشتوانه دیپلماتیک از حمایت نهادهای ذینفوذ و اثرگذار داخلی نیز برخوردار شود.
پاسخ آیتالله مکارمشیرازی نیز در همین چارچوب قابلتوجه بود. او با تأکید بر ضرورت حفظ وحدت، خواستار آن شد که بدخواهان نتوانند در مسیر توافق و آرامش کشور مانعتراشی کنند. این همصدایی نشان میدهد که دولت تلاش دارد از همان آغاز، توافق را به مسئلهای فراتر از دولت تبدیل کند و برای آن پشتوانهای گستردهتر در ساختار سیاسی کشور فراهم آورد. اما همین سخنان، پرسش مهمتری را نیز پیش روی تحلیلگران قرار میدهد. مخالفان تفاهم اسلامآباد چه کسانی هستند؟ تجربه اقتصاد سیاسی نشان میدهد که هیچ توافق مهمی صرفاً در میز مذاکره موفق یا شکستخورده تلقی نمیشود. سرنوشت توافقها معمولاً به آرایش نیروهای سیاسی و اقتصادی پیرامون آنها بستگی دارد به اینکه چه کسانی از توافق منتفع میشوند و چه کسانی منافع خود را در خطر میبینند.
با این حال نباید فراموش کرد که مهمترین تهدید این تفاهم نه در خارج از کشور و نه حتی در میان ذینفعان تحریم بلکه در انتظارات جامعه نهفته است. چنانکه یک اقتصاددان در چند روز گذشته شرح دادهاند، اگر افکار عمومی تصور کند که تفاهم اسلامآباد باید ظرف چند ماه به کاهش محسوس تورم، افزایش درآمدها و بهبود سریع کیفیت زندگی منجر شود، فاصله میان انتظار و واقعیت میتواند خود به عاملی برای بیثباتی تبدیل شود. اقتصاد ایران با مجموعهای از مشکلات ساختاری روبهروست که بخش بزرگی از آنها ریشه در سیاستهای داخلی دارد و حل آنها حتی در بهترین شرایط نیز زمانبر خواهد بود. بنابراین آثار مثبت توافق نیز بهتدریج و با تأخیر ظاهر میشود. در چنین شرایطی، مخالفان توافق میتوانند از شکاف میان انتظار و واقعیت بهرهبرداری کنند. اگر چند ماه پس از توافق، تورم همچنان بالا باشد یا بازار ارز همچنان نوسان داشته باشد این گزاره به سادگی در فضای عمومی تکرار خواهد شد که توافق دستاوردی نداشته است.
اکنون میتوانیم به پرسش مهمی که در ابتدای گزارش طرح کردیم، پاسخ دهیم. اینکه آیا دولت توان محافظت از توافقنامه اسلامآباد را دارد؟ تحلیلگران میگویند، دولت بهتنهایی نمیتواند از تفاهمنامه اسلامآباد محافظت کند.
پایداری چنین توافقی به سه شرط وابسته است: شکلگیری اجماع در داخل حاکمیت، مدیریت انتظارات افکار عمومی و توان دولت در تبدیل گشایش سیاسی به دستاوردهای اقتصادی ملموس.
اگر هر یک از این سه حلقه تضعیف شود، مخالفان داخلی و خارجی فرصت بیشتری برای به چالش کشیدن توافق پیدا خواهند کرد. به همین دلیل سفر رئیسجمهور به قم را میتوان تلاشی برای برداشتن گام نخست، یعنی ایجاد اجماع داخلی و افزایش هزینه سیاسی مخالفت با توافق، دانست. اما قطعا موفقیت نهایی آن به عواملی فراتر از اراده دولت وابسته است.
نظرات :
شما می توانید اولین نفری باشید که برای این مطلب نظر می دهید.