محدودیت سوخت‌گیری در مناطق مرزی؛ آزمون تازه دولت برای مهار قاچاق سوخت

بورس24 : اجرای طرح کدینگ کارت‌های سوخت در چهار شهرستان مرزی خراسان جنوبی با هدف مقابله با قاچاق، سامان‌دهی توزیع فرآورده‌های نفتی و کاهش ازدحام جایگاه‌ها آغاز شده است؛ طرحی که در کنار ضرورت صیانت از سرمایه‌های ملی، با چالش‌هایی درباره دسترسی آسان و عادلانه ساکنان مناطق مرزی، مسافران و خودروهای عبوری به سوخت روبه‌روست.

کدینگ سوخت در چهار شهرستان مرزی

طرح کدینگ کارت‌های سوخت از ظهر پنجشنبه هفتم آبان‌ماه در شهرستان‌های نهبندان، سربیشه، درمیان و زیرکوه آغاز شد. بر اساس اعلام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه خراسان جنوبی، خودروهای بومی استان و همچنین خودروهای غیربومی که سابقه سوخت‌گیری در استان داشته باشند و محل سکونت مالکان آن‌ها در خراسان جنوبی احراز شود، امکان سوخت‌گیری در جایگاه‌های این چهار شهرستان را خواهند داشت.

گستردگی مرز مشترک خراسان جنوبی با افغانستان، پراکندگی سکونتگاه‌ها و اختلاف قیمت فرآورده‌های نفتی با برخی کشورهای همسایه، از جمله عواملی است که زمینه قاچاق سوخت را در این منطقه افزایش داده است. فعالیت خودروهای موسوم به شوتی و انتقال غیرقانونی سوخت نیز علاوه بر خروج منابع یارانه‌ای، خطر حوادث جاده‌ای و آتش‌سوزی‌های مرگبار را به همراه داشته است.

در همین زمینه، حادثه دوم آبان‌ماه در محور حسین‌آباد نهبندان که بر اثر برخورد دو خودروی پژو ۴۰۵ حامل سوخت قاچاق رخ داد، به جان‌باختن یک نفر و مصدومیت دو نفر انجامید؛ رویدادی که بار دیگر پیامدهای انسانی و اجتماعی قاچاق سوخت را برجسته کرد.

اختلال در سوخت‌گیری؛ چالش اجرای طرح

اجرای طرح کدینگ از همان روزهای نخست با برخی اختلالات همراه شد؛ به‌طوری‌که تعدادی از خودروهای بومی و متعلق به ساکنان شهرستان نهبندان نیز برای دریافت سوخت با مشکل مواجه شدند. شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، این اختلالات را ناشی از بارگذاری اطلاعات جدید اعلام کرد و از تلاش برای رفع مشکلات خبر داد.

این اتفاق نشان می‌دهد موفقیت طرح، علاوه بر طراحی سازوکارهای کنترلی، به آمادگی زیرساخت‌های فنی و دقت در شناسایی خودروهای مشمول وابسته است. در شهرستان‌هایی مانند نهبندان و سربیشه، فاصله زیاد روستاها از مراکز شهری و نیاز روزانه مردم به تردد برای دسترسی به خدمات درمانی، آموزشی، اداری و اقتصادی، دسترسی پایدار به سوخت را به ضرورتی جدی تبدیل کرده است.

از سوی دیگر، وضعیت مسافران، رانندگان عبوری و فعالان حمل‌ونقل که ممکن است سابقه سوخت‌گیری در استان نداشته باشند، نیازمند تعیین تکلیف روشن است. پیش‌بینی جایگاه‌های مشخص برای سوخت‌گیری اضطراری می‌تواند بخشی از این نیاز را پوشش دهد؛ با این حال، تعداد این جایگاه‌ها، نحوه دسترسی و اطمینان از تأمین سوخت مورد نیاز باید به‌صورت شفاف اطلاع‌رسانی شود.

موفقیت طرح در گرو حفظ حقوق مردم

اجرای طرح کدینگ در ادامه سیاست‌های مدیریت مصرف سوخت و کاهش وابستگی به کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها دنبال می‌شود. پیش از این نیز طرح مدیریت مصرف سوخت از ابتدای مهرماه در خراسان جنوبی آغاز شده بود که به گفته مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه، در ۲۰ روز نخست مهرماه، مصرف بنزین استان را در مقایسه با مدت مشابه شهریورماه ۹ درصد کاهش داد.

با این حال، کاهش مصرف بنزین به‌تنهایی نمی‌تواند معیار قطعی موفقیت در مقابله با قاچاق باشد. میزان کاهش عرضه خارج از شبکه، محدود شدن مسیرهای قاچاق و بهبود وضعیت سوخت‌رسانی از جمله شاخص‌هایی هستند که باید برای ارزیابی اثربخشی طرح مورد توجه قرار گیرند.

اکنون انتظار می‌رود فرمانداران شهرستان‌های مرزی بر روند اجرای طرح و رفع مشکلات احتمالی نظارت مستمر داشته باشند و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی نیز درباره نتایج اجرای کدینگ، نحوه رفع اختلالات و سازوکار تأمین سوخت خودروهای بومی و غیربومی اطلاع‌رسانی و پاسخ‌گویی کند.

مقابله با قاچاق سوخت و صیانت از سرمایه‌های ملی ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما موفقیت این سیاست زمانی محقق می‌شود که در کنار محدودسازی مسیرهای قاچاق، دسترسی آسان، عادلانه و بدون تبعیض مردم مناطق مرزی به سوخت نیز تضمین شود.