پس از بیش از یک هفته حملات که یک آتشبس ناموفق را از هم پاشید، درگیری میان ایالات متحده و ایران بر لبه پرتگاه قرار گرفته است. اکنون، به گفته تحلیلگران، زمان آن رسیده است که راهی برای کاهش تنش در این رویارویی بهشدت و بهصورت فزاینده مخرب پیدا شود؛ در غیر این صورت خطر آن وجود دارد که جنگی آغاز شود که مانند یک زنجیره واکنش، فراتر از توان کنترل طرفین گسترش یابد.
بورس24 : پس از بیش از یک هفته حملات که یک آتشبس ناموفق را از هم پاشید، درگیری میان ایالات متحده و ایران بر لبه پرتگاه قرار گرفته است. اکنون، به گفته تحلیلگران، زمان آن رسیده است که راهی برای کاهش تنش در این رویارویی بهشدت و بهصورت فزاینده مخرب پیدا شود؛ در غیر این صورت خطر آن وجود دارد که جنگی آغاز شود که مانند یک زنجیره واکنش، فراتر از توان کنترل طرفین گسترش یابد.
چرخه حملات و تغییر ماهیت درگیری
نیویورکتایمز نوشت: پس از بیش از یک هفته حملات که یک آتشبس ناموفق را از هم پاشید، درگیری میان ایالات متحده و ایران بر لبه پرتگاه قرار گرفته است. اکنون، به گفته تحلیلگران، زمان آن رسیده است که راهی برای کاهش تنش در این رویارویی بهشدت و بهصورت فزاینده مخرب پیدا شود؛ در غیر این صورت خطر آن وجود دارد که جنگی آغاز شود که مانند یک زنجیره واکنش، فراتر از توان کنترل طرفین گسترش یابد.
تحلیلگران میگویند، با وجود افزایش خطرات تشدید درگیری، هیچیک از دو طرف واقعاً توان تحمل آن را ندارند؛ نه از نظر اقتصادی و نه از نظر سیاسی.
در چند روز گذشته، تهران و واشنگتن ضرباتی به یکدیگر وارد کردهاند که بهسرعت از حمله به اهداف نظامی فراتر رفته و بهتدریج سطح خطرات جنگ تازهشده آنها را بالا برده است.
هر دو طرف به تأسیسات آب و شیرینکنها حمله کردهاند؛ اقدامی که خطر محروم شدن دهها هزار نفر از برق و آب در گرمای مرگبار تابستان خلیج فارس را به همراه دارد. تردد در تنگه حیاتی هرمز بار دیگر، هم از سوی تهران و هم واشنگتن، مسدود شده است، در حالی که آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار کرده است.
حملات آمریکا بهشدت جادهها و زیرساختها در جنوب ایران را هدف قرار داده؛ حملاتی که باعث کشته شدن و گرفتار شدن غیرنظامیان شده و نگرانیها را افزایش داده که واشنگتن در حال آمادهسازی زمینه برای یک حمله احتمالی زمینی در این منطقه است.
حملات ایران به نیروهای آمریکایی در اردن اکنون به کشته شدن دو سرباز آمریکایی و زخمی شدن دهها نفر دیگر منجر شده است؛ اقدامی که هزینه انسانی جنگ را بیش از پیش به مردم آمریکا نزدیک کرده و تصویر دولت ترامپ از سلطه کامل نظامی را خدشهدار کرده است.
الی گرنمیه، کارشناس ایران در شورای روابط خارجی اروپا، گفت: «این لحظه بیدارباش برای هر دو طرف است. آنها یا همین حالا مسیر خروج دیپلماتیک از بحران را انتخاب میکنند، یا خطر این را میپذیرند که جنگ بهسمتی پیش برود که دیگر نتوانند آن را مدیریت کنند.»
با گسترش اهداف دو طرف، دامنه جغرافیایی بالقوه جنگ نیز افزایش مییابد.
افزایش چرخه حملات متقابل به زیرساختها در ایران و کشورهای عربی خلیج فارس میتواند بهسرعت جمعیت غیرنظامی منطقه را نابود کند. ایران پیشتر هشدار داده است که اگر به اندازه کافی آسیب ببیند، تأسیسات حیاتی کشورهای خلیج فارس برای تأمین انرژی جهان را هدف قرار خواهد داد.
عربستان سعودی هفته گذشته فرودگاهی را که در اختیار حوثی ها بود هدف قرار داد. به گفته گرنمیه، این اقدام احتمال آن را افزایش داده که تهران از متحدان یمنی خود بخواهد مسیر کشتیرانی حیاتی دریای سرخ، یعنی بابالمندب، را مسدود کنند. چنین اقدامی میتواند بهسرعت خطرات بیشتری برای اقتصاد جهانی ایجاد کند.
هزینههای تشدید جنگ برای هر دو طرف بالاست.
دولت ترامپ و ایران همچنان با همان خطرات اقتصادی و سیاسی مواجهاند که تنها یک ماه پیش باعث شد دولتهای درگیر آنها یک «تفاهمنامه» مبهم را امضا کنند؛ توافقی که هدف آن مذاکره برای پایان دادن به درگیری بود.
آشفتگیای که جنگ از زمان حمله اولیه آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه گذشته بر اقتصاد جهانی تحمیل کرده، هنوز فروکش نکرده است. گسترش بیشتر جنگی که محبوبیت زیادی ندارد، میتواند به متحدان جمهوریخواه رئیسجمهور ترامپ در انتخابات میاندورهای آینده آسیب بزند.
همان عواملی که تشدید جنگ را برای واشنگتن و تهران خطرناک میکند، ممکن است همان چیزهایی باشد که آنها را به سمت حملات پرریسکتر سوق میدهد؛ زیرا هر طرف تلاش میکند فشار بیشتری بر طرف مقابل وارد کند.
حمیدرضا عزیزی، کارشناس امنیتی ایرانی در مؤسسه آلمانی امور بینالملل و امنیت، در شبکههای اجتماعی نوشت: «این درگیری اکنون به رقابتی علیه زمان و جنگی برای فرسایش تبدیل شده است. سؤال تعیینکننده این خواهد بود که آیا شرایط اقتصادی و زیرساختی ایران سریعتر از افزایش قیمت انرژی ناشی از بیثباتی در تنگه هرمز پیش میرود، یا برعکس.»
نارضایتی از هزینههای انسانی و اقتصادی جنگ در حال آشکارتر شدن است.
فرزان ثابت، تحلیلگر ایران در مؤسسه تحصیلات تکمیلی ژنو، گفت احساس از دست رفتن زمان احتمالاً ایران را تشویق کرد تا حملات علیه کشتیها را آغاز کند؛ حملاتی که آخرین دور تشدید بحران را رقم زد.
او گفت هدف ایران گسترش جنگ نبود، بلکه استفاده از دستاوردهای راهبردی خود تا زمانی بود که هنوز آنها را در اختیار دارد.
او گفت: «آنها دیدند که اهرم فشارشان، یعنی توانایی کنترل سریع تنگه، در حال کاهش است؛ زیرا آمریکا در دوران آتشبس، کشتیها را تشویق کرد بدون نظارت ایران از این آبراه عبور کنند.»
یک تحلیلگر گفت این حملات باید بیشتر بهعنوان تلاش ایران برای «حفظ جایگاه خود در پای میز احتمالی مذاکرات» دیده شود، نه نشانهای از اینکه تهران قصد دارد از نظر نظامی پیروز شود.
او افزود که این اقدامات میتواند بهراحتی نتیجه معکوس داشته باشد.
برای مثال، حملات ایران به اهداف آمریکایی در اردن، علاوه بر وارد کردن خسارت سنگین و آسیب به بالگردها و تجهیزات، بهطور آشکار نشان داد که تهران همچنان توانایی پاسخدهی و گاهی پیشی گرفتن از یک ارتش بسیار قدرتمندتر از خود را دارد.
این تحلیلگر گفت احتمال اینکه چنین حملاتی باعث خشم عمومی در آمریکا شود یا صرفاً رئیسجمهور غیرقابل پیشبینیای مانند ترامپ را عصبانی کند، اکنون «بهوضوح ترامپ را در موقعیتی قرار داده که احتمال تشدید نظامی بیشتر است.»
با این حال، ترامپ به دلیل هزینههای اقتصادی و سیاسی بالا، گزینههای زیادی برای تشدید در اختیار ندارد.
فرزان ثابت گفت بین اکنون تا اوایل یا اواسط ماه اوت، دولت ترامپ احتمالاً تلاش خواهد کرد ایران را از نظر نظامی تضعیف کند یا توانایی ایران برای کنترل رفتوآمد در تنگه هرمز را از طریق حملات نامتقارن از بین ببرد.
اما او گفت نشانه چندانی وجود ندارد که آمریکا بتواند در این هدف موفق شود.
او گفت: «من نسبت به اینکه یک اقدام تشدیدکننده محدود از سوی آمریکا بتواند محاسبات ایران را بهطور چشمگیری تغییر دهد، تردید دارم. این کار نیازمند چیزی واقعاً تکاندهنده خواهد بود.»
یکی از اقداماتی که میتواند چنین اثری داشته باشد، تهاجم زمینی آمریکا است؛ احتمالاً به یکی از جزایر جنوبی نزدیک تنگه هرمز.
بسیاری از ایرانیان حملات شدید آمریکا به جنوب کشور را مقدمه احتمالی چنین عملیاتی دانستهاند.
گرنمیه گفت خطراتی که پیشتر باعث میشد دولت ترامپ از این گزینه دوری کند ــ از احتمال تلفات سنگین گرفته تا خطر اشغال طولانیمدت ــ اکنون حتی بزرگتر شده است.
نیروهای آمریکایی با مشکلات جدیدی مانند گرمای شدید تابستان و نیروهای ایرانیای روبهرو خواهند بود که ماهها برای چنین حملهای آماده شدهاند.
ثابت معتقد است اگر ترامپ واقعاً چنین عملیاتی را بررسی کند، احتمالاً پس از انتخابات میاندورهای خواهد بود؛ زمانی که هزینه سیاسی آن برای او کمتر باشد.
با این حال، روزهای آینده همچنان بسیار خطرناک باقی میماند.
با توجه به اینکه ایران مشتاق نمایش قدرت نظامی خود است، هر حملهای خطر یک اشتباه محاسباتی را دارد؛ اشتباهی که میتواند به جای تسریع مذاکرات، جنگ را عمیقتر کند.
یک تحلیلگر گفت: «به نظرم اوضاع قبل از اینکه بهتر شود، بسیار بدتر خواهد شد.»
نظرات :
شما می توانید اولین نفری باشید که برای این مطلب نظر می دهید.