آدرس غلط در بازار ارز؛ سقف صندوق‌های بورس کجای معادله ایستاده است؟

بورس24 : اخیراً خبرگزاری ایلنا در گزارشی به بررسی پیامدهای عدم موافقت مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس با افزایش سقف فیکس‌اینکام‌ها و دیگر فاندهای بازار سرمایه پرداخت؛ گزارشی که بلافاصله با بازتاب گسترده در کانال‌های خبری از جمله صابرین‌نیوز همراه شد.

در این مطالب عنوان شده بود که محدودیت‌های ایجادشده برای سقف صندوق‌های درآمد ثابت در روزهایی که دلار سقف‌های تاریخی را جابه‌جا می‌کند، عملاً به مثابه «پاس‌گل به بازار ارز و طلا» و هدایت پول‌های سرگردان به سمت این بازارها بوده است.

این گزارش‌ها با طرح انتقادهای تند از علی‌اکبر ایرانشاهی، رئیس این مرکز، عملکرد وی را مانع ورود نقدینگی به بخش مولد و فشاری بر نرخ بهره توصیف کرده و در نهایت خواستار برکناری او شده بودند.

با این حال، برای تحلیل دقیق و واقع‌بینانه این موضوع و پرهیز از قضاوت‌های هیجانی، توجه به چند نکته فنی و کارشناسی ضرورت دارد:

۱. تفکیک ریشه‌های کلان اقتصادی از تصمیمات خرد

گره زدن نوسانات بازار ارز و طلا به تصمیمات یک واحد نظارتی در بازار سرمایه، ساده‌سازی یک مسأله پیچیده و کلان است. نرخ ارز و جریان نقدینگی در اقتصاد ایران عمدتاً متأثر از شاخص‌های بنیادین مانند رشد نقدینگی، کسری بودجه، انتظارات تورمی، درآمدهای ارزی و سیاست‌های پولی بانک مرکزی است و منطقی نیست که تحولات آن صرفاً به تایید یا عدم تایید سقف چند صندوق بورس نسبت داده شود.

۲. جایگاه رعایت مقررات در تصمیم‌گیری‌های نظارتی

بررسی فرآیندهای نظارتی نشان می‌دهد که موضوع افزایش سقف صندوق‌ها صرفاً به تقاضا و توان جذب منابع بستگی ندارد، بلکه ارزیابی انضباط مالی و تطبیق عملکرد صندوق با مقررات مصوب نیز اهمیت دارد؛ از جمله:

رعایت حدنصاب‌های مصوب: تمرکز بیش‌ازحد منابع برخی صندوق‌های درآمد ثابت در سپرده‌های بانکی و خروج از حدود مجاز.
ترکیب دارایی‌ها: انحراف احتمالی از نصاب‌های معین برای سرمایه‌گذاری در انواع اوراق بهادار.
رعایت صرفه و صلاح سرمایه‌گذاران: شفافیت در نحوه و نرخ انجام برخی معاملات اوراق به نفع دارندگان واحدها.
تعهدات در صندوق‌های کالایی و بازارگردانی: تعیین‌تکلیف نحوه شناسایی سود در برخی صندوق‌های کالایی و ارزیابی توان ایفای تعهدات بازارگردانی برای حفظ نقدشوندگی بازار.

طبیعی است که اگر صندوقی دارای مغایرت‌های مقرراتی یا ریسک‌های نظارتی حل‌نشده باشد، نهاد ناظر پیش از رفع ابهامات، در افزایش سقف آن با احتیاط عمل کند تا از حقوق سرمایه‌گذاران صیانت شود.

۳. لزوم شفاف‌سازی و ضابطه‌مند شدن فرآیندها در سازمان بورس

در عین حال، بخشی از نقدهای فعالان بازار نیز قابل تأمل است؛ سازمان بورس باید فرآیند، معیارها و زمان‌بندی بررسی درخواست‌های افزایش سقف را شفاف‌تر و کمّی‌تر کند. اگر صندوقی عملکردی قابل دفاع دارد و تمام حدنصاب‌ها را دقیق رعایت کرده است، باید بدون معطلی و با سازوکاری روشن پاسخ داده شود تا شائبه رفتارهای سلیقه‌ای به حداقل برسد.

۴. تفکیک نقد عملکردی از تخریب افراد

نقد کارشناسی فرآیندها و سیاست‌ها به بهبود بازار کمک می‌کند، اما تبدیل یک اختلاف‌نظر تخصصی به حمله شخصی ، مسیر اصلاح را منحرف می‌سازد. علی‌اکبر ایرانشاهی از کارشناسان شریف و مدیران باسابقه بازار سرمایه است و بهتر است بررسی این دست مسائل در چارچوب کارشناسی دنبال شود.

کلام آخر:

مسیر درست، ایجاد سازوکاری روشن برای حمایت از صندوق‌های منضبط، پرهیز جدی نهاد ناظر از رفتارهای سلیقه‌ای و قهری و در عین حال اعمال نظارت قانون‌مند، شفاف و عادلانه بر صندوق‌هایی است که هنوز نصاب‌ها و الزامات مقرراتی را به‌طور کامل رعایت نکرده‌اند.