۲۷ سؤال حیاتی که هنوز جواب ندارند؛ گزارش ویژه بورس ۲۴ از پشت صحنه بلاتکلیفی بازار

بورس24 : طی روزهای اخیر، رئیس سازمان بورس با تشریح کلیاتی درباره وضعیت بازار سهام و نحوه بازگشایی آن پس از جنگ اخیر، ابهامات متعددی را برانگیخت که این موضوع، نگرانی فعالان بازار را تشدید کرد. متعاقب این اظهارات، فعالان بازار در تاریخ 3 اردیبهشت ماه در قالب ۲۷ پرسش کلیدی، ابهامات خود را به صورت مکتوب مطرح نمودند. اما با گذشت 12 روز از طرح این سوالات و همچنین عدم ارائه شفاف‌سازی‌های دفاع‌پذیر و کاربردی از سوی ناشران، بازار سرمایه همچنان در وضعیت بلاتکلیفی و ابهام به سر می‌برد. این گزارش به بررسی وضعیت فعلی، طرح دغدغه‌های اصلی فعالان بازار و ضرورت اتخاذ برنامه عملیاتی از سوی سازمان بورس می‌پردازد.

وضعیت کنونی بازار و ابهامات کلیدی:

بازار سرمایه در شرایط بسیار حساسی قرار دارد. اعلام قریب‌الوقوع بازگشایی پس از اظهارات اخیر حجت‌اله صیدی، در حالی که تنش‌های منطقه‌ای همچنان ادامه دارد و آتش‌بس فعلی به شدت شکننده است، نیازمند یک نقشه راه روشن و برنامه‌های حمایتی قوی است. اما مشاهدات اخیر حاکی از آن است که ...

1) شفاف‌سازی‌های ناکافی ناشران: عده‌ای از ناشران، که ادعا شده بود آسیب مستقیم از جنگ دیده‌اند، هنوز هیچ شفاف‌سازی ارائه نکرده‌اند. این عدم شفافیت، ارزیابی دقیق میزان اثرات مخرب عملیاتی و مالی و همچنین برنامه‌های جبرانی احتمالی را برای سرمایه‌گذاران دشوار کرده و به افزایش ریسک و عدم قطعیت در بازگشایی بازار دامن می‌زند. از سوی دیگر، برخی ناشران که ظاهراً آسیبی ندیده‌اند، شفاف‌سازی‌های کلی و مبهمی منتشر کرده‌اند. این شفاف‌سازی‌ها فاقد جزئیات لازم برای سنجش دقیق وضعیت و تصمیم‌گیری آگاهانه توسط سرمایه‌گذاران است و موجب افزایش ریسک و ابهام در بازگشایی بازار می‌شود.

2) فقدان پاسخگویی سازمان بورس: با وجود طرح ۲۷ پرسش کلیدی از سوی فعالان بازار سرمایه که بر جنبه‌های حیاتی همچون نقدینگی، حمایت‌های مالی، وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری، مشوق‌های بازگشت سرمایه، شفاف‌سازی نمادها و ساختار بازار تمرکز دارند، تاکنون پاسخ رسمی و جامعی از سوی سازمان بورس منتشر نشده است. این سکوت، شکاف اطلاعاتی را عمیق‌تر کرده و به نگرانی‌ها دامن زده است.

تحلیل 27 پرسش فعالان بازار

27 سوال مطرح شده توسط فعالان بازار، مجموعه‌ای جامع از دغدغه‌هایی است که در این شرایط بحرانی برجسته می‌شود. این سوالات را می‌توان در چند محور کلیدی طبقه‌بندی کرد:

* محور اول، تدابیر حمایتی و نقدینگی: فعالان بازار به دنبال درک برآوردهای سازمان از نقدینگی مورد نیاز برای تعادل بازار، جزئیات بسته‌های حمایتی، سازوکارهای دقیق تزریق منابع، تقویت خطوط اعتباری کارگزاری‌ها، جلوگیری از فروش‌های اجباری (مارجین‌کال) و استراتژی صندوق توسعه و تثبیت بازار هستند. این سوالات نشان‌دهنده نگرانی جدی درخصوص توانایی بازار برای جذب نقدینگی و جلوگیری از ریزش‌های سنگین در روزهای ابتدایی بازگشایی است.

* محور دوم، صندوق‌های سرمایه‌گذاری: با توجه به تجربه تلخ صندوق‌های اهرمی در گذشته، سوالات دقیقی درخصوص سیاست کلی سازمان بورس نسبت به انواع صندوق‌ها، نحوه مدیریت بازگشایی و نقدشوندگی آنها، و به‌ویژه برنامه عملیاتی برای صندوق‌های اهرمی مطرح شده است. این موضوع اهمیت بالای این ابزارها و لزوم مدیریت ریسک آنها را برجسته می‌کند.

* محور سوم، مشوق‌های سرمایه‌گذاری و بازگشت به بازار: سوالات این بخش به دنبال یافتن راهکارهایی برای تشویق سرمایه‌گذاران به بازگشت به بازار در دوران آتش‌بس است. مواردی چون تعدیل مالیات شرکت‌های آسیب‌دیده، ارائه مشوق‌های سرمایه‌گذاری، تشویق سهامداران عمده به حمایت از سهام خرد، کاهش مالیات خرید و فروش و همچنین کارمزد ارکان بازار، از جمله این مشوق‌ها هستند. این نشان می‌دهد که فعالان بازار، بازگشت سرمایه‌گذاران را منوط به وجود انگیزه‌های اقتصادی قوی می‌دانند.

* محور چهارم، شفاف‌سازی و بازگشایی نمادها: استانداردسازی فرآیند شفاف‌سازی، تعیین مهلت‌های مشخص برای بررسی اطلاعات و بازگشایی نمادها، و همچنین تعیین تکلیف وضعیت شرکت‌های خاص که به طور مستقیم آسیب دیده‌اند (مانند صنایع فولاد، پتروشیمی و انرژی) و یا شرکت‌هایی که در زنجیره تأمین آن‌ها اختلال ایجاد شده است، از دغدغه‌های اصلی این بخش است.

* محور پنجم، ساختار بازار، زمان‌بندی معاملات و اطلاع‌رسانی: جزئیات برنامه گشایش مرحله‌ای بازار (صنعت به صنعت یا مدل دیگر)، تغییرات احتمالی در قوانین معاملاتی مانند دامنه نوسان و حجم مبنا، ساماندهی بازار اختیار معامله، برنامه‌ریزی برای سناریوهای احتمالی تنش‌های جدید و مهم‌تر از همه، نحوه اطلاع‌رسانی شفاف و مستمر سازمان برای جلوگیری از شایعات، در این محور مورد توجه قرار گرفته است.

برنامه سازمان برای آینده بازار سرمایه؛ ضرورت اقدام فوری

با توجه به گذشت زمان و روشن نبودن ابهامات، سازمان بورس اوراق بهادار باید هرچه سریع‌تر برنامه عملیاتی خود را برای بازار سرمایه اعلام کند. این برنامه باید شامل موارد زیر باشد ...

1) تدوین و انتشار فوری بسته حمایتی جامع: جزئیات کامل منابع، سازوکار تزریق نقدینگی، نقش بانکها و نهادهای حقوقی، و همچنین تسهیلات اعتباری برای کارگزاری‌ها باید به صورت شفاف اعلام شود.

2) تعیین استانداردهای شفاف‌سازی و زمان‌بندی بازگشایی نمادها: سازمان باید معیارهای مشخصی برای شفاف‌سازی اثرات جنگ بر ناشران تعیین کند و یک برنامه زمانی منطقی برای بازگشایی نمادها، با اولویت شرکت‌های با شفافیت بالا و آسیب کمتر، تدوین نماید.

3) ارائه مشوق‌های جذاب و ملموس: در راستای بازگشت سرمایه‌گذاران، سازمان باید با همکاری دولت، مشوق‌هایی مانند کاهش مالیات‌ها و کارمزدها را عملیاتی کند.

4) مدیریت و شفاف‌سازی وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری (به‌ویژه اهرمی):

* تعیین تکلیف فوری وضعیت صندوق‌های اهرمی: سازمان باید با توجه به تجربیات گذشته و وضعیت فعلی بازار، سیاست‌های مشخصی را برای بازگشایی صندوق‌های اهرمی تعیین کند.

* شفاف‌سازی در مورد ترکیب دارایی و ریسک صندوق‌ها: برای سایر صندوق‌های سرمایه‌گذاری، لازم است اطلاعات دقیقی در مورد ترکیب دارایی‌ها، میزان ریسک و استراتژی مدیریت آنها منتشر شود تا سرمایه‌گذاران بتوانند با آگاهی کامل تصمیم‌گیری کنند.

* بررسی و اصلاح ساختار صندوق‌ها: با توجه به اهمیت این ابزارها، سازمان باید سازوکارها و قوانین مربوط به صندوق‌های سرمایه‌گذاری را بازبینی و در صورت لزوم، اصلاح کند تا از تکرار مشکلات جلوگیری شود.

5) شفاف‌سازی درخصوص ساختار بازار و قوانین معاملاتی: هرگونه تغییر در دامنه نوسان، حجم مبنا، و یا سیاست‌های مربوط به بازار اختیار معامله باید از پیش به صورت شفاف به اطلاع فعالان بازار برسد.

6) برنامه‌ریزی برای سناریوهای بحران و اطلاع‌رسانی مستمر و قابل اتکا: سازمان باید برای بدترین سناریوها نقشه راه عملیاتی داشته باشد و در چارچوب همان برنامه، اطلاع‌رسانی را به‌صورت مستمر، زمان‌بندی‌شده و مبتنی بر داده انجام دهد؛ به‌گونه‌ای که فعالان بازار بتوانند تصمیم‌های خود را بر اساس اطلاعات رسمی و به‌موقع تنظیم کنند و از تفسیرهای پراکنده یا اخبار غیررسمی اثر کاهشی بگیرند.

نتیجه‌گیری

بازار سرمایه در نقطه حساسی قرار دارد و بیش از هر زمان دیگری نیازمند شفافیت، قاطعیت و اقدام عملی از سوی نهاد ناظر است. فعالان بازار با طرح ۲۷ پرسش، دغدغه‌های واقعی خود را بیان کرده‌اند و انتظار دارند سازمان بورس با پاسخی جامع و برنامه‌ای مدون، اعتماد از دست رفته را بازگردانده و زمینه را برای فعالیت پایدار و سلامت اکوسیستم بازار سرمایه فراهم آورد. تأخیر بیشتر در این زمینه، می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای اعتماد سرمایه‌گذاران و سلامت کلی اکوسیستم بازار سرمایه به همراه داشته باشد.